Вайна ў памяці пакаленняў

Вялікая Айчынная вайна пакінула свой вярэдлівы радзімы знак у памяці кожнай беларускай сям’і. У дзяржаўным маштабе захаванне памяці пра подзвіг народа – адна з прыярытэтных задач грамадзянска-патрыятычнага выхавання ў Рэспубліцы Беларусь. Штодня супрацоўнікі і навучэнцы нашага ўніверсітэта бачаць Дошку гонару “Яны змагаліся за Радзіму”. Тых, хто прайшоў шляхамі самай жахлівай вайны ў гісторыі чалавецтва, асабіста ведалі прадстаўнікі старэйшага пакалення, для моладзі – гэта зафіксаваныя візуальна старонкі мінуўшчыны ўстановы вышэйшай адукацыі, вартыя заўсёднай памяці і шанавання: А. П. Яфімаў, М. Ф. Грышчанка, С. Ц. Гуляеў, А. А. Саламонаў, С. А. Кунцэвіч, У. А. Кулажанка, Б. А. Навіцкая і іншыя.

Кафедра беларускай філалогіі шмат увагі надавала і надае захаванню памяці пра Вялікую Айчынную. Гэты агульнадзяржаўны клопат і рэальная праца структурнага падраздзялення ўніверсітэта звязаны з шэрагам адмысловых ініцыятыў: мерапрыемствамі, публікацыямі, адукацыйна-выхаваўчымі праектамі. Ёсць добрыя вынікі – ёсць станоўчы розгалас; часта калегі і навучэнцы самі прапануюць матэрыялы з гісторыі сваіх сем’яў, дзе памяць пра вайну зберагаецца ў вусных апавяданнях, дакументах, фотаздымках, рэчах.

“Цікавае побач” – вядомае выслоўе, у слушнасці якога аўтар гэтых радкоў меў нагоду яшчэ раз пераканацца пры неспадзяванай размове ва ўніверсітэцкай сталоўцы з касірам Таццянай, добра вядомай усім выкладчыкам. Гэтым разам прадставім, як кажуць, па форме: Таццяна Мікалаеўна Сінчук, кантралёр-касір, унучка слаўных байцоў партызанскай брыгады імя Даватара, што дзейнічала на Вілейшчыне. Дзед, Аляксей Паўлавіч Селязнёў, – камандзір атрада падрыўнікоў; бабуля, Марыя Васільеўна Селязнёва (Даніловіч), – шэраговы партызан.

У сямейным архіве Т. М. Сінчук зберагаюцца дакументальныя сведчанні ваеннай пары, у тым ліку падшыўка вілейскай раённай газеты “Шлях Перамогі” за 1972 год, у якой журналіст Аляксандр Хілько, памочнік начальніка штаба партызанскай брыгады, апублікаваў цыкл артыкулаў пад назвай “Разам з народам” і падзагалоўкам “Па старонках баявога дзённіка партызанскай брыгады імя Даватара”. У гэтых запісах прадстаўлена багатая фактура ваенных будняў: імёны, баявыя аперацыі, вайсковыя поспехі, страты… Раз-пораз сустракаецца імя камандзіра атрада падрыўнікоў, у шэрагу згадак пра падзеі 1943 года чытаем:

“…група партызан на чале з А. П. Селязнёвым спусціла пад адхон эшалон праціўніка, у выніку чаго было знішчана шэсць вагонаў з жывой сілай праціўніка, загінула да 300 гітлераўцаў” (“Шлях Перамогі”, 1972, 20 мая).

Журналіст А. Хілько пісаў таксама пра пасляпартызанскі шлях сваіх паплечнікаў:

“Была дружная сям’я. І вось прыйшоў час развітання. Партызаны, выканаўшы сваю гістарычную задачу, абавязаны былі ісці далей у нястрымны паток жыцця.

Асноўная сіла брыгады – некалькі сот загартаваных байцоў – была накіравана ў рады Чырвонай Арміі. Частка пакінута на партыйнай і гаспадарчай рабоце. Патрабавалася вялікая энергія і настойлівасць, каб падняць з папялішчаў вёскі, каб засеяць ніву, часам маючы на пасёлак аднаго каня, падняць да жыцця некалі квітнеючы вілейскі край.

Вялікая група партызан была накіравана ў Мінск на будаўніцтва трактарнага завода, каб хутчэй даць сялянам сталёвых коней. Паехалі добраахвотнікі на аднаўленне шахт Данбаса, на лесанарыхтоўкі ў Карэлію. Усюды работы было хоць адбаўляй” (“Шлях Перамогі”, 1972, 3 чэрв.).

Традыцыя сустрэч былых байцоў партызанскай брыгады імя Даватара была закладзена пры святкаванні 20-годдзя Перамогі. Абставіны святкавання 25-годдзя слаўнай падзеі дэталёва перададзена ў згаданай газетнай публікацыі. Сярод іншага погляд выхоплівае наступныя радкі:

– Я лічу, – падняўся з месца камісар брыгады, – што сапраўднымі майстрамі падрыўной справы ў нас былі Селязнёў, Букаеў, Кваша, Судакоў. Паднімем бакал за іх майстэрства.

– А чым сёння займаюцца былыя мінёры? – спытаў хтосьці.

Сапраўды, чым? Мікалай Кваша вярнуўся ў сваю родную Адэсу і там працуе на заводзе. У саўгасе на Ушаччыне працуе А. У. Букаеў. На пенсіі ўжо А. П. Селязнёў і жыве ў Мінску (“Шлях Перамогі”, 1972, 3 чэрв.).

Сёння мы можам удакладніць некаторыя звесткі даўняй газетнай публікацыі. Да выхаду на пенсію камандзір атрада падрыўнікоў Аляксей Селязнёў працаваў вагонаважатым, Марыя Селязнёва (Даніловіч) – рабочай.

У 1972 годзе журналіст А. Хілько, першы летапісец партызанскай брыгады імя Даватара, выказваў надзею, што пройдзе час і новыя пакаленні напішуць больш поўную гісторыю Вялікай Айчыннай вайны. Сёння адносна гэтай найвялікшай падзеі ў гісторыі народа можна сказаць трохслоўным адзінствам: памятаем, вывучаем, шануем.

М.В. Трус, загадчык кафедры беларускай філалогіі БДТУ.